ЕЛЕМЕНТАРИУМ: ХЕМИСКИ ЕЛЕМЕНТИ ЕЛЕМЕНТ #006

Јаглерод Мајсторот на трансформацијата

Откриј го мајсторот на трансформацијата! Јаглеродот гради сè — од најцврстите дијаманти до секоја клетка во твоето тело.

Назад кон Лекциите
Јаглерод (C) - Хемиски Елементи | Lekcija.mk
C
#6 12.011 u
Јаглерод
Неметал
Мајстор на Трансформацијата

Главна Супермоќ

Градежен блок на животот

Страна

1 / 7

01 · Портрет

Основата на се

Елементот од кој си направен ТИ!

Замисли еден ист материјал од кој се направени најцврстиот дијамант на светот и најмекиот графит во твоето моливче. Тоа е јаглеродот! Тој е најважниот елемент за животот — без него нема растенија, нема животни, нема луѓе.

Твоето тело содржи околу 18% јаглерод. Тој ги гради твојата ДНК, мускулите, коските и кожата. Јаглеродот е како универзална лего-коцка која обожава да се поврзува со другите атоми за да изгради милиони различни форми и материјали.

Дали знаеше?

Иако изгледаат сосема различно, и проѕирниот дијамант и црниот јаглен се направени од 100% чист јаглерод. Разликата е само во тоа како се подредени нивните атоми!

Каде е присутен

18% од телото · Во секое растение · Дијаманти и јаглен

Лична карта

Симбол: C · Број: 6 · Маса: 12.011 u · Група 14 · Период 2

02 · Физичка Магија

Лице со илјада маски

Јаглеродот не е само еден обичен материјал. Тој може да ги промени своите особини толку драстично што изгледа како да се работи за сосема различни елементи. Овие различни форми на истиот елемент се викаат „алотропи“.

Најцврст и најмек!

Од една страна го имаме дијамантот — најцврстиот природен материјал на планетата кој може да исече стакло. Од друга страна го имаме графитот (во моливите) кој е толку мек што остава трага на хартијата штом ќе ја допре. И двата се направени само и исклучиво од атоми на јаглерод!

Графит

Мек, темен и неверојатно, но спроведува струја!

Дијамант

Проѕирен, блескав и некршлив (најцврст материјал).

Јаглен

Црн камен кој гори и ослободува огромна топлина.

Графен

Супер-материјал тенок само еден атом, а 200 пати поцврст од челик!

03 · Каде живее?

Насекаде околу тебе

Живиот свет

Секое дрво, секое животно и секој човек на планетата содржи јаглерод. Тој е буквално „'рбетот“ на секоја жива клетка.

Фосилни горива

Нафтата, јагленот и природниот гас се всушност остатоци од праисториски растенија и диносауруси — тие се чист заробен јаглерод!

Пластика и гума

Речиси секоја пластична играчка, облека од полиестер (за спорт) и гумите на автомобилите се направени од долги синџири на јаглеродни атоми.

Накит и индустрија

Дијамантите се најскапиот накит, но поради тоа што се најцврсти на светот, се користат и како дупчалки за сечење на најцврстите карпи и метали!

04 · Мал Речник

Клучни концепти

Три основни поими за почеток на твојата авантура.

ОРГАНСКА ХЕМИЈА

Посебна гранка во хемијата која го проучува исклучиво јаглеродот и неговите соединенија. Јаглеродот е толку важен што си има своја сопствена наука!

ЈАГЛЕРОД ДИОКСИД (CO₂)

Гасот кој го издишуваме и кој растенијата го „јадат“ за да направат фотосинтеза. Но, кога има премногу CO₂ во воздухот (од автомобили и фабрики), тој предизвикува глобално затоплување.

ЈАГЛЕРОДЕН ЦИКЛУС

Патот кој го поминува јаглеродот низ природата — од воздухот (како гас) во растенијата, потоа во животните, во земјата, и на крај назад во воздухот. Тоа е најголемиот систем за рециклирање на планетата!

05 · Македонска врска

Јаглеродот кај нас

РЕК Осломеј и Битола

Нашите најголеми електрани користат лигнит (вид на јаглен) кој се ископува во Македонија. Кога овој јаглен гори, огромната енергија складирана во јаглеродот се ослободува и се претвора во струја која ги осветлува нашите домови!

Пештерата Врело

Прекрасните сталактити и сталагмити кои висат во пештерата Врело на кањонот Матка се направени од калциум карбонат. Како што кажува и самото име, оваа карпа е цврсто соединение кое во себе содржи јаглерод.

Интересен Факт

Графитот во твоето моливче се произведува од природен јаглен. Македонија има богата историја на ископување на овие ресурси, благодарение на кои илјадници ученици учат да пишуваат.

06 · Лабораторија

Наука во твоите раце

Безбедно и забавно!

Експеримент: Струја преку молив!

Нацртај многу дебела и темна линија на лист хартија користејќи обичен молив (не дрвена боичка, туку класичен графитен молив). Со помош на родител, земи мала батерија (9V) и ЛЕД сијаличка. Допри ги жиците на сијаличката и батеријата на двата краја од нацртаната линија на хартијата.

Поента: Сијаличката ќе светне! Графитот во моливот е направен од чист јаглерод и тој е еден од ретките неметали што совршено спроведува струја. Твојот цртеж штотуку стана вистинска електрична жица!

Предизвик: Ловец на јаглерод

⚠️ Твојата теренска мисија:

Јаглеродот е буквално насекаде. Твојата мисија е да најдеш 3 работи направени од јаглерод во твојот дом (на пример: графитен молив, парче јаглен за скара, шеќер или пластично шише). Сликај ги заедно и прати ни ги во DM на @lekcija.mk со хаштаг #ElementariumMK.

07 · Квиз Финале

Тест на знаење

3 прашања. Притисни на одговор за да провериш.

Претходна лекција Хелиум – Сончевиот гас
Следна лекција Натриум – Експлозивниот метал